Logo 25 Jahre KAN

KANBrief 1/18

Projektowanie miejsc pracy sprzyjających włączeniu społecznemu w celu zapewnienia zdolności do pracy: obszar działań dla ergonomii

Ein Mann arbeitet mit einem robotergesteuerten Lastenheber.© RWE Arbeitssicherheit & Gesundheitsschutz

Projektowanie miejsc pracy sprzyjających włączeniu społecznemu jest częścią szerszego podejścia do zapewnienia zdolności do pracy. Ze względu na zmiany demograficzne cel ten nabiera coraz większego znaczenia. Kluczowymi aspektami tej działalności są środki techniczne na rzecz projektowania miejsc pracy, które będą dostępne. Są one realizowane przy ścisłej współpracy i zaangażowaniu osób dotkniętych niepełnosprawnością oraz wybranych przedstawicieli pracowników o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Potencjalną wartość projektowania miejsc pracy sprzyjającemu włączeniu społecznemu dla zapewnienia zdolności do pracy możemy zobaczyć na przykładzie RWE, przedsiębiorstwa energetycznego. Pojęcie „projektowanie miejsc pracy sprzyjających włączeniu“ stanowi część zestawu narzędzi służących do projektowania pracy z uwzględnieniem osób starszych i starzejących się1. Zestaw narzędzi został opracowany wewnętrznie przez firmę i zawiera następujące moduły:

  • Opracowanie norm ergonomicznych z uwzględnieniem zaangażowania w proces
  • Ergonomiczne specyfikacje dla dostawców
  • Ergonomiczna organizacja czasu pracy

Zasadniczą cechą systemów pracy ukierunkowanych na starszych i starzejących się pracowników jest to, że obejmują one wszystkich pracowników w procesach pracy, które są zarówno produktywne, jak i sprzyjające zdrowiu. W RWE pracownicy z poważnym stopniem niepełnosprawności stanowią 11% ogółu zatrudnionych. Ergonomia jest w firmie ważnym czynnikiem utrzymania zdolności do pracy pracowników niepełnosprawnych i o obniżonej wydajności. Starzenie się w dobrym zdrowiu w ramach procesu pracy aż do wieku emerytalnego stanowi cel, który służy również jako miernik dla pracowników o obniżonej wydajności i niepełnosprawnych.

Projektowanie (miejsc) pracy
Od 1996 r. finansowanie otrzymało ponad 1500 interwencji dotyczących projektowania pracy sprzyjającej włączeniu społecznemu, opracowanych przez departament ergonomii. Interwencje te charakteryzują się następującymi cechami:

  • Umiejętnością dostosowania się do szczególnych potrzeb konkretnych pracowników
  • Ścisłą współpracą z lekarzem medycyny pracy i przedstawicielami osób z poważną niepełnosprawnością
  • Zindywidualizowanym doborem pomocy technicznej i sprzętu roboczego
  • Uwzględnieniem czasy wymaganego na regenerację.

Wdrożone środki w zakresie projektowania technicznego są odpowiednio zróżnicowane. Należą do nich na przykład stoły podnośnikowe w warsztatach w celu uniknięcia niekorzystnej postawy ciała, manipulatory przedmiotów obrabianych na tokarkach, aby praca stała się mniej uciążliwa; lekkie i wydajne narzędzia do redukcji wysiłku fizycznego wymaganego podczas prac konserwacyjnych; oprogramowanie do niezawodnego wprowadzania mowy; specjalnie dostosowany sprzęt IT; oraz indywidualnie zoptymalizowane meble do pracy w biurze.

Aktywność zawodowa, a wraz z nią zadania związane z projektowaniem pracy, zmieniły się zasadniczo na przestrzeni lat2. W przeszłości tworzono „chronione“ miejsca pracy, które charakteryzowały się mniej obciążającymi zajęciami i przejściem do zadań nieoperacyjnych, w przypadku których wydajność nie była krytyczna. Były to na przykład stanowiska takie jak portier czy szatniarz. Prace te są obecnie zazwyczaj wykonywane przez osoby niepełnosprawne lub zlecane firmom zewnętrznym. W związku z tym działania ukierunkowane na projektowanie miejsc pracy koncentrują się obecnie na umożliwieniu osobom o znacznym stopniu niepełnosprawności i innemu personelowi dalszego wykonywania zadań.

Dostępność
Łatwość dostępu do budynków administracyjnych przedsiębiorstwa dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej została określona za pomocą listy kontrolnej3. W wybranych miejscach (takich jak parkingi, toalety i rampy) dostępność zapewniono dzięki przeprowadzonym pracom budowlanym, zgodnie z normą DIN18040-1.

Podejście partycypacyjne
Program „Harcerze Ergonomii” (Ergonomics ­Scouts)4 rutynowo wdraża pozytywne doświadczenia zdobyte w ramach partycypacji pracowników. Interwencja ta, pierwotnie opracowana dla osób zawodowo zajmujących się BHP, została dostosowana do potrzeb przedstawicieli osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. „Harcerze ergonomii” są przeszkoleni w zakresie identyfikacji potrzeb ergonomicznego projektowania i zapewnienia, że określone problemy zostaną rozwiązane. Monitorują oni również opracowywanie i wdrażanie działań na rzecz ergonomicznego projektowania. Dzięki zaangażowaniu osób zajmujących się ergonomią, wzmocniono ustaloną funkcję przedstawicieli osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ogólnie rzecz biorąc, przedstawiciele ci pełnią kluczową rolę we wdrażaniu środków na rzecz projektowania miejsc pracy sprzyjających włączeniu społecznemu.

 

Dr. Markus Buch
markus.buch@rwe.com

1 Buch, Draht, Gröner. Alternsgerechte Arbeit schafft Zukunftsfähigkeit. Referat konferencyjny, GfA-Press 2011.
2 Środki pochodziły głównie z opłaty wyrównawczej (wpłacanej przez przedsiębiorstwa, które nie zatrudniają ustawowego limitu osób niepełnosprawnych).
3 Buch, Gröner, Bienias, De Jong. Inklusive Arbeitsgestaltung als Beitrag der Ergonomie für alter(n)sgerechte und effiziente Arbeitssysteme am Beispiel eines Energieversorgers. Referat ­konferencyjny, GfA-Press 2014:
4 Gröner, Buch. Ergonomie-Scouts als Ausgangspunkt beteiligungsorientierter Arbeitsgestaltung. Referat konferencyjny, GfA-Press 2012.