KANBrief 3/09

Ochronniki słuchu: wartości skorygowane zapełniają lukę między badaniami laboratoryjnymi a zastosowaniem w praktyce

Ochronniki słuchu często osiągają niższe wartości tłumienia dźwięku w zastosowaniu w przemyśle niż podczas badań typu przeprowadzanych zgodnie z normą. Wykazało to badanie przeprowadzone w Instytucie Bezpieczeństwa i Zdrowia (BGIA) Niemieckiego Zakładu Społecznego Ubezpieczenia Wypadkowego1. Wartości skorygowane dla wartości tłumienia dźwięku mierzonych w warunkach laboratoryjnych mają wspierać użytkownika w doborze właściwych ochronników słuchu do zastosowania w praktyce.

Dyrektywa europejska odnosząca się do środków ochrony indywidualnej, 89/686/EWG, wymaga, aby przed wprowadzeniem na rynek ochronników słuchu niezależna strona trzecia (jednostka notyfi kowana) przeprowadziła badania, czy produkt spełnia najważniejsze wymagania zdrowia i bezpieczeństwa określone w dyrektywie. Podczas badań laboratoryjnych dla każdego wyrobu określone zostają wartości tłumienia dźwięku osiągane są w znormalizowanych warunkach idealnych. Producent ma obowiązek umieszczenia informacji o zmierzonych wartościach tłumienia dźwięku na opakowaniu wyrobu. Dla użytkownika stanowi to podstawę doboru ochronników słuchu dostosowanych do danego poziomu hałasu i jednocześnie zapewnia przestrzeganie dopuszczalnych poziomów ekspozycji określonych w dyrektywie 2003/10/WE w sprawie minimalnych wymagań w zakresie ochrony zdrowia i bezpieczeństwa dotyczących narażenia pracowników na ryzyko spowodowane czynnikami fi zycznymi (hałasem).

W praktyce jednak tłumienie dźwięku jest zazwyczaj zdecydowanie słabsze niż podczas pomiarów w laboratorium. Następujące aspekty techniczne mogą mieć wpływ na właściwości ochronne sprzętu:

  • Starzenie się lub niewłaściwe przechowywanie (wkładki przeciwhałasowe nie są już wystarczająco elastyczne, żeby dopasować się do kanału słuchowego; poduszki uszczelniające w nausznikach przeciwhałasowych mogą być pofalowane i niedostatecznie przylegać do skóry głowy lub też sprężyna dociskowa może być wygięta)
  • Problemy z jednoczesnym używaniem innych środków ochrony indywidualnej (hełmów, gogli ochronnych, itp.)
  • Brak oznakowania (mylenie lewej i prawej strony)

Kolejną ważną przyczyną jest nieprawidłowe użytkowanie środków ochrony indywidualnej (niewłaściwy rozmiar lub sposób noszenia, błędy podczas umieszczania wkładek przeciwhałasowych w uszach). Cechy fizyczne użytkownika również mogą ogrywać tu pewną rolę (np. bardzo gęste włosy, nietypowa budowa kanału słuchowego użytkownika).

W celu zapewnienia przestrzegania maksymalnych dopuszczalnych wartości ekspozycji użytkownicy muszą otrzymać wiarygodną informację na temat tłumienia dźwięku. Dlatego właśnie BGIA wraz z kilkoma Branżowymi Stowarzyszeniami Zawodowymi (BG - instytucje statutowego ubezpieczenia wypadkowego i prewencji) przeprowadziły pomiary tłumienia dźwięku dla ochronników słuchu stosowanych w różnych sytuacjach przemysłowych i warunkach rzeczywistych, w których są używane. Uzyskano ponad 800 danych pomiarowych dla ponad 20 modeli ochronników. Metoda pomiarów oparta była głównie na metodzie badań laboratoryjnych określonych w normie ISO 4869-12.

Badania wykazały, że rozbieżności pomiędzy wartościami zmierzonymi w laboratorium i w warunkach użytkowania różniły się w zależności od typu ochronników słuchu. Największa rozbieżność wynosząca prawie 8 dB dotyczyła wkładek przeciwhałasowych, które użytkownik musi ukształtować przed użyciem. Wkładki kształtowane przez producenta charakteryzowały się w tym przypadku zdecydowanie mniejszą rozbieżnością, która wyniosła 4,4 dB.

Na podstawie wyników badania komitet ekspertów ds. środków ochrony indywidualnej określił konkretne redukcje dla każdego typu ochronników słuchu, dzięki którym wartości tłumienia dźwięku określone przez producenta mogą być dopasowane do warunków użytkowania. Wartości korygujące zostały już opublikowane w materiałach instytucji ubezpieczenia wypadkowego (BG Rule 194, BG Information 5024 oraz 8621).

Normalizacja

Normy zalecane do prowadzenia pomiarów mają za zadanie umożliwić porównanie różnych wyrobów za pomocą znormalizowanych warunków laboratoryjnych. Rozbieżności między warunkami laboratoryjnymi a warunkami użytkowania są nie do uniknięcia, ale powinny zostać ograniczone do minimum - warunki laboratoryjne powinny w jak największym stopniu przypominać warunki użytkowania. Użytkownicy powinni otrzymywać dokładne informacje na ten temat.

Techniczne przyczyny rozbieżności, które zostały odkryte, powinny zostać wyeliminowane w pierwszej kolejności za pomocą odpowiednich zapisów w normach dotyczących wyrobów. Zakres norm powinien zostać poszerzony, tak aby znalazły się w nim takie zagadnienia jak pogorszenie się właściwości ochronnych w wyniku starzenia się lub niewłaściwego przechowywania3 oraz wymóg prawidłowego oznaczania wyrobów. Ponadto wymagania dotyczące informacji o użytkowaniu, które powinien zapewnić producent powinny być sformułowane w taki sposób, aby użytkownik na pewno otrzymał komplet informacji na temat właściwego użytkowania ochronników słuchu. Wśród informacji tych powinno się znaleźć wyjaśnienie, że efekt tłumienia dźwięku został zmierzony w warunkach laboratoryjnych i jego wartość może być niższa w warunkach użytkowania.

 

Dr. Sandra Dantscher
sandra.dantscher@dguv.de

 

1 Raport BGIA 4/2009, "Schalldämmung von Gehörschützern in der betrieblichen Praxis - Studie von 2005 bis 2007"
2 "Akustyka - Ochronniki słuchu - Metoda subiektywna pomiaru tłumienia dźwięku"
3 Zobacz też Raport KAN nr 39, "Uwzględnienie w normach skuteczności ochrony ŚOI związanej z czasem", http://www.kan.de/en