KANBrief 2/19

Obciążenie psychiczne pracą – seria norm EN ISO 10075

Opracowanie serii norm dotyczących obciążenia psychicznego wynika częściowo z faktu, że obciążenie to wiąże się ze skutkami wystąpienia wysiłku umysłowego (takimi jak monotonia) oraz metodami pomiaru (takimi jak wywiady, obserwacje, itp.), które różnią się od skutków i metod odnoszących się do wymagań dla pracy fizycznej. Trzy części normy EN ISO 10075 zawierają wskazówki dotyczące kluczowych terminów i zasad projektowania pracy oraz wymagań dotyczących metod pomiaru.

Normy muszą uwzględniać najnowszy stan wiedzy, z którym zgadzają się eksperci w danej dziedzinie, dlatego też są one poddawane przeglądowi w regularnych odstępach czasu. To właśnie było powodem dodania istotnych terminów i pojęć podczas przeglądu normy EN ISO 10075-1 1. Podstawowa koncepcja nie zmieniła się, a mianowicie rozróżnienie pomiędzy stresem - terminem opisującym wszystkie zewnętrzne czynniki oddziałujące na człowieka, a wysiłkiem - terminem opisującym wpływ na jednostkę jako funkcję jej szczególnych cech, zdolności, umiejętności, itp.

Zachowano również rozróżnienie między pozytywnymi a negatywnymi skutkami wysiłku umysłowego. Potencjalne długoterminowe skutki wysiłku, takie jak rozwój kompetencji (pozytywny) i wypalenie (negatywny) są obecnie również brane pod uwagę. Do negatywnych skutków wynikających z krótkotrwałego narażenia dodano reakcję na stres. Publikacja normy EN ISO 10075-1 pod koniec 2017 r. doprowadziła do wycofania poprzedniej wersji, opublikowanej w 2000 r., wraz z normą DIN SPEC 33418:2014-03, która była dostępna tylko w krajach niemieckojęzycznych.

Zmiany wprowadzone w pierwszej części normy spowodowały konieczność dostosowania zasad projektowania opisanych w normie
EN ISO 10075-2 2. Aby określić, jakie zmiany będą potrzebne, w grudniu 2018 r. w DIN odbyły się warsztaty, podczas których przedstawiono punkt widzenia przedstawicieli przedsiębiorstw, poczynając od (a) podejścia projektowego w sektorze usług/wiedzy w sektorze bankowym, (b) warunków pracy i stresu psychicznego w opiece pielęgniarskiej i geriatrycznej oraz (c) doświadczenia i strategii projektowych w sektorze komercyjnym. Następnie przeprowadzono dyskusję na temat zmian w świecie pracy z punktu widzenia socjologii, której celem było dostarczenie istotnych informacji na temat możliwych przyszłych zmian do wykorzystania podczas przeglądu. W odniesieniu do już przedstawionych obszarów uczestnicy warsztatów omówili następnie, które z zasad projektowania opisanych w obecnej wersji normy EN ISO 10075-2 są nadal istotne, które powinny zostać zmienione, a które mogłyby zostać usunięte. Uzyskane informacje i przedstawione w ten sposób propozycje stanowią ważną podstawę do rewizji normy.

Dostępnych jest wiele metod pomiaru obciążenia psychicznego. Metody te różnią się sposobem rejestrowania danych (np. obserwacja, wywiady, pomiary fizjologiczne), obszarem, w którym są one stosowane (sektory, struktura hierarchiczna w organizacjach, grupy zawodowe, klasy zadań) oraz odpowiednimi podstawami teoretycznymi. Norma EN ISO 10075-3 3 określa wymagania dla oceny charakterystyki pomiarowej przyrządów (wiarygodność, ważność, obiektywność itp.). Poziom, jaki należy osiągnąć, zależy od celu pomiaru. Najwyższe wymagania mają zastosowanie, gdy pożądane są wiarygodne i ważne dane, na przykład w przypadku planowanych działań w zakresie projektowania pracy, tj. gdy zamierzony jest pomiar precyzyjny. I odwrotnie, jeśli w celu zidentyfikowania obszarów problemowych związanych ze stresem wymagany jest przegląd (screening), wystarczy umiarkowany stopień precyzji. Jeżeli wstępny, ogólny przegląd obciążenia pracą i wysiłku ma być uzyskany przy niewielkim nakładzie pracy, wystarczające są metody o niskiej dokładności. Norma określa również informacje, które muszą być udokumentowane podczas opracowywania metody oraz dane, które muszą być zapisane w protokole pomiarowym.

Procedura zastosowana podczas wprowadzania zmian do serii norm EN ISO 10075 okazała się skuteczna. W pierwszej kolejności przeglądowi i rewizji poddano podstawowe terminy i pojęcia (część 1), ponieważ uzupełnienia i zmiany dokonane w tym procesie wymagały odpowiednich zmian w zasadach projektowania. Rewizja części 3 nie została jeszcze zaplanowana, ponieważ najpierw należy zakończyć rewizję części 2.

Prof. Dr. Martin Schütte
schuette.martin@baua.bund.de

1  Zasady ergonomiczne dotyczące obciążenia psychicznego pracą – Część 1: Zagadnienia i pojęcia ogólne, terminy i definicje
2  Zasady ergonomiczne dotyczące obciążenia psychicznego pracą – Część 2: Zasady projektowania
3  Zasady ergonomii związane z obciążeniem pracą umysłową – Część 3: Zasady i wymagania w zakresie metod dotyczących pomiaru i oceny obciążenia psychicznego pracą