KANBrief 2/12

Palec probierczy: zbadany i za krótki

Palec probierczy stosuje się, żeby zbadać czy obudowy maszyn i urządzeń zostały zaprojektowane w taki sposób, żeby uniemożliwić człowiekowi kontakt z niebezpiecznymi częściami. Ocena1, którą zleciła Komisja Ochrony Pracy i Normalizacji wykazała jednak, że palce probiercze stosowane w przypadku normy PN-EN 60529:2003 nie zawsze gwarantują taką ochronę.

Obudowy muszą być zaprojektowane w taki sposób, aby człowiek nie mógł dotknąć żadnych niebezpiecznych części - elektrycznych czy mechanicznych. W tym celu do badań stosowany jest przegubowy palec probierczy - ma on symulować budowę ludzkiego palca. Wygląd palca zdefiniowany jest w normie PN-EN 60529:2003 "Stopnie ochrony zapewnianej przez obudowy (Kod IP)", w której określono, że jego długość ma wynosić 80 mm, a średnica 12 mm.

W trakcie badania danych antropometrycznych stosowanych w normach2 zleconego przez KAN, okazało się, że długość palca probierczego, określona ponad 30 lat temu, nie odpowiada już rzeczywistym danym antropometrycznym populacji. Dlatego też w czerwcu 2011 roku instytut ASER3 otrzymał zadanie wykonania przeglądu i aktualizacji danych. Oprócz długości i grubości palca zbadany zostanie rzeczywisty układ stawów oraz wpływ paznokci. W pierwszej kolejności porównano długość i grubość palca wskazującego z wymiarami palca probierczego. Do danych zebranych w Niemczech do oceny włączono również dane zebrane przez ISO/TR 7250-24 w innych krajach.

Palec probierczy musi być dłuższy
Ocena wykazała, że średnica palca probierczego zapewnia wysoki poziom bezpieczeństwa: grubość palca dorosłego w Niemczech oraz innych krajach ISO wynosi od 14 do 18 mm, czyli jest znacząco większa od średnicy palca probierczego, która wynosi 12 mm. W efekcie otwory w obudowie, przez które nie przechodzi palec probierczy, są również niedostępne dla palca ludzkiego.

Jeśli chodzi o długość palca probierczego, sytuacja wygląda inaczej. Długość 80 mm sprawia, że znaczący odsetek populacji w Niemczech nie ma zapewnionej ochrony. Jeśli weźmiemy pod uwagę długość palca wskazującego w populacji innych krajów, różnica między palcem probierczym a rzeczywistymi danymi jest jeszcze większa. Z antropometrycznego punktu widzenia należałoby więc zwiększyć długość palca probierczego.

Wniosek z oceny jest taki, że palec probierczy powinien mieć długość 90 mm, aby odpowiadał rzeczywistej długość palca wskazującego występującej w populacji. Aby uwzględnić jednak różnice występujące między przedstawicielami różnych krajów oraz głębokość penetracji palca wskazującego, która ze względu na ruch skóry jest głębsza, niż długość mierzona zgodnie z normą, zaproponowano wydłużenie o 15 mm. Aby uwzględnić w projekcie palca probierczego paznokcie o różnej długości, należy dodać jeszcze 5 mm.

Norma PN-EN ISO 13857:20105, w której określono bezpieczne odległości w obsłudze maszyn zakłada bezpieczną odległość wynoszącą co najmniej 120 mm dla otworów kwadratowych, do których można włożyć palec (tj. 12 do 20 mm). Aby palec probierczy spełnił wymagania tej normy, jego długość całkowita powinna wynosić 120 mm.

Długość poszczególnych paliczków palca probierczego określona w normie PN-EN 60529:2003 również nie odpowiada rzeczywistej długości paliczków w palcu człowieka. W palcu probierczym najkrótszy paliczek jest najniższy tj. znajduje się najbliżej dłoni, natomiast u człowieka jest to najczęściej najwyższy paliczek. Wystarczająca jest jednak analiza najgorszego przypadku (długie, szczupłe palce). Nie ma więc potrzeby określania w normie różnych rodzajów palca probierczego.

W celu wdrożenia wyników oceny instytut ASER proponuje zastosowanie dodatkowego rękawa do badania większych otworów w obudowie. Komisja Ochrony Pracy i Normalizacji planuje zorganizowania warsztatów z udziałem ekspertów z dziedziny ergonomii, podczas których będzie możliwość przedyskutowania praktyczności tego rozwiązania oraz sposobów wdrożenia wyników przeprowadzonej oceny.

 

Dr. Beate Schlutter
schlutter@kan.de

1 http://www.kan.de/fileadmin/Redaktion/Dokumente/KAN-Flyer/de/Flyer_Prueffinger.pdf(w języku niemieckim)
2 Raport KAN nr 44, "Dane antropometryczne w normach"; 2009
3 Institut für Arbeitsmedizin, Sicherheitstechnik und Ergonomie, Wuppertal
4 ISO/TR 7250-2:2010: Podstawowe wymiary ludzkiego ciała dla projektowania technologicznego. Część druga: Streszczenie statystyczne wymiarów ciała na podstawie przedstawicieli populacji ISO
5 PN-EN ISO 13857:2010: Bezpieczeństwo maszyn - Odległości bezpieczeństwa uniemożliwiające sięganie kończynami górnymi i dolnymi do stref niebezpiecznych