Logo 25 Jahre KAN

KANBrief 4/16

Sędziowie uważają, że normy i specyfikacje dostarczają wielu informacji

© J. Pulido

Raport opracowany na zlecenie KAN i opublikowany w grudniu 2016 roku1 przedstawia wyniki analizy, do których fragmentów norm i tego typu dokumentów odwołują się sądy w wydawanych orzeczeniach i dlaczego. Jeden z wniosków tego raportu mówi, że terminy „normatywny” i „informacyjny”, które są dokładnie zdefiniowane w regułach dotyczących struktury norm2, mają nieco inne znaczenie w orzeczeniach sądu.

W ramach badania przeanalizowano 68 orzeczeń sądów w Niemczech, które miały znaczenie dla działań KAN i w których normy lub podobne dokumenty odegrały znaczącą rolę. Podstawowe prawne znaczenie norm nie było analizowane. Zadaniem było określenie dla każdego orzeczenia:

  • Czy sąd powołał się na treści informacyjne czy tylko normatywne3?
  • Czy sąd zwrócił uwagę, którzy interesariusze byli zaangażowani w opracowanie norm?
  • Dlaczego dokument został uznany za odpowiedni do określenia, czy spełnione są obowiązujące przepisy, do których się odwołuje?

W przypadku większości orzeczeń nie dyskutowano na temat znaczenia norm, do których się odnoszono. W orzeczeniach wymieniano często tylko numer normy, bez cytowania treści. W niektórych przypadkach nie określono nawet wprost, do której normy się odwoływano.

Okazjonalnie w orzeczeniach pojawia się odniesienie do treści informacyjnych, lecz bez świadomiej dyskusji o tym, co stanowi treść „informacyjną”. Wymagania znajdujące się w normie lub podobnym dokumencie, których spełnienie jest kluczowe, aby dokument spełnił swoją rolę, muszą znajdować się wyłącznie w normatywnych częściach dokumentu. Jednocześnie części informacyjne, takie jak załączniki czy wstęp do wersji krajowej mogą mieć duże znaczenie, ponieważ pokazują na przykład w jakim zakresie dokument stanowi podstawę domniemania zgodności w kontekście pewnych przepisów prawa lub też pokazują związek między krajowymi przepisami dotyczącymi bezpieczeństwa i higieny pracy.

Natomiast sądy zajmują się przede wszystkim zastosowaniem sformułowań znajdujących się w normach, nieważne czy są one natury normatywnej czy informacyjnej, aby wspierać wnioski z pochodzące z przepisów. Można wręcz powiedzieć, że z perspektywy sądu wszystkie części normy są „informacyjne” w przeciwieństwie do „prawnie normatywnych” sformułowań przepisów prawa, które są obowiązujące4.

Częściej dyskutowano nad rolą interesariuszy zaangażowanych w normalizację – jednak we wszystkich przypadkach jako potwierdzenie sformułowanego już wniosku, nie jako argument decydujący. W 1991 roku na przykład Najwyższy Sąd Administracyjny Lüneburg wyraził uznanie dla grupy roboczej za profesjonalną wiedzę i zrównoważony skład, a nawet odniósł się do poszczególnych interesariuszy reprezentowanych w grupie roboczej. Natomiast Federalny Sąd Administracyjny orzekł w 1987 r., że w skład komitetów normalizacyjnych „wchodzą przedstawiciele wybranych sektorów i przedsiębiorstw, którzy reprezentują opinie uwzględniające interesy tych podmiotów. W przypadku sporu wyniki ich rozważań nie powinny być więc bezkrytycznie uznawane za „ugruntowaną wiedzę ekspercką” czy „czyste wyniki badań”.

W orzeczeniach znajdziemy też wiele sformułowań na temat adekwatności norm, do których odwołano się w sprawie. Federalny Sąd Administracyjny podkreślił w orzeczeniu z 1987 roku, że „komitety normalizacyjne DIN mają skład, który gwarantuje wiedzę niezbędną do wykonania zadania”. Wyższy sąd krajowy w Kolonii stwierdził w 2008 roku, że „przepisy” „federacji zawodowej” DVGW5 „cieszą się powszechnym uznaniem i (podobnie jak normy DIN) są postrzegane jako pisemna forma uznanych dobrych praktyk budowlanych, jeśli eksperci nie stwierdzą inaczej”.

Wśród argumentów sądu nie znajdziemy definicji adekwatności norm, do których odwołano się w sprawie. Normy są wsparciem dla wniosków wyciągniętych za pomocą innych środków, a więc są dodatkowym uzasadnieniem orzeczenia.

Zwiększania wzajemnego zrozumienia
Ogólnie, orzeczenia sądu nie zawsze są zgodne z systemem określonym w zasadach prac normalizacyjnych i przyjętym podziałem na części składowe norm. Aby zapewnić łatwość użycia i przejrzystość prawną, warto uświadomić instytucjom zaangażowanym w opracowywanie norm i środowiskom prawniczym, że w inny sposób interpretują termin „informacyjny” i „normatywny”. 

Prof. Dr. Thomas Wilrich
wilrich@hm.edu

Corrado Mattiuzzo
mattiuzzo@kan.de

1 Partnerzy projektu: Profesor Dr Thomas Wilrich (prawnik); pełen tekst raportu: http://www.kan.de/fileadmin/Redaktion/Dokumente/KAN-Studie/de/2016_KAN-Studie_Rechtsprechung.pdf (w języku niemieckim, summary in English)
2 Szczególnie w normie DIN 820-2, Normalizacja – Część 2: Prezentacja dokumentów; Przepisy wewnętrzne CEN-CENELEC– Część 3:2011 (Dyrektywy – Część 2:2011, zmieniona)
3 Informacyjne części tekstu to na przykład przedmowa, wstęp, notatki, przypisy, załączniki informacyjne, bibliografia
4 W sporach prawnych dotyczących wykonania umowy, która wymaga zgodności z normą, znaczenie mają tylko normatywne fragmenty tekstu normy
5 Niemieckie techniczno-naukowe stowarzyszenie branży gazowej i wodnej