KANBrief 3/14

Oczekiwania związków zawodowych wobec nadzoru rynku

Gdy sprzęt używany do pracy oznaczony jest znakiem EC zgodnie z dyrektywą UE dotyczącą wyrobów lub odpowiednim rozporządzeniem, pracownicy i pracodawcy powinni móc polegać na jego bezpieczeństwie i ergonomicznym wykonaniu. Niestety nie zawsze tak jest. Każdego roku na rynku można znaleźć niebezpieczne urządzenia do pracy i produkty konsumenckie, kilkadziesiąt wyrobów jest wycofywanych z obrotu, a instytucje otrzymują setki raportów. Kontrole są więc zdecydowanie niezbędne.

Związkom zawodowym zależy, aby instytucje nadzoru rynku nie tylko po prostu funkcjonowały, ale mogły realizować swoje działania skutecznie, ponieważ powierzone im zadania mają ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa wyrobów, szczególnie dla sprzętu roboczego.

Zgodnie z koncepcją podziału obowiązków, wdrożoną w UE, nadzór rynku jest kluczowym elementem bezpieczeństwa. Zgodnie z tą koncepcją podstawowe wymagania dotyczące wyrobów ustalane są na poziomie krajowym. Wymagania te wspierane są przez normy opracowywane przez instytucje sektora prywatnego – normy pozwalają producentom spełnić wymagania prawne. Natomiast dzięki kontrolom prowadzonym przez instytucje nadzoru rynku wiemy, że ustalone cele bezpieczeństwa zostały osiągnięte. Przepisy prawne i nadzór na poziomie kraju tworzą więc ramy, w których to sektor prywatny odpowiedzialny jest za normalizację i produkcję.

Niewystarczające możliwości

Tak w skrócie wygląda teoria. Praktyka jednak nieco się od niej różni. W Niemczech poziom zatrudnienia w odpowiedzialnych za ten obszar instytucjach krajów związkowych był stopniowo zmniejszany w ciągu ostatnich lat. Tylko w latach 2011-2012 liczba zatrudnionych w inspekcji pracy zmniejszyła się o jedną czwartą. Ostatnio jednak w niektórych regionach odnotowano tendencję odwrotną. Na przykład w ciągu ostatnich trzech lat w Badenii-Wirtembergii oraz w Dolnej Saksonii znacząco wzrosła liczba zatrudnionych w inspektoratach pracy1.

Mimo tego jeden z ustalonych celów jest szczególnie trudnym wyzwaniem: zgodnie z zapisami w dziale 26(1) Niemieckiej Ustawy o Bezpieczeństwie Produktów instytucje nadzoru rynku muszą każdego roku zbadać 0,5 wyrobów na 1000 mieszkańców. W wielu krajach związkowych Niemiec nie udaje się tego dokonać.

Oczekiwania wobec instytucji nadzoru rynku

Tak długo jak istnieją te trudności, potrzebne jest ustalenie priorytetów. W opinii związków zawodowych dotyczy to szczególnie nadzoru rynku.

• Właściwą uwagę należy poświęcać nie tylko produktom konsumenckim, lecz również urządzeniom i wyrobom używanym do pracy. Oczekuje się również, że instytucje nadzoru rynku umieszczą najbardziej niebezpieczne wyroby jako priorytet w rocznym programie pracy i staną się one głównym obiektem ich działań2. Ważnym źródłem informacji o tych wyrobach są analizy wypadków prowadzone przez instytucje statutowego ubezpieczenia wypadkowego oraz inspekcję pracy.

• Ponadto wyroby i kategorie wyrobów, które zostały określone jako szczególnie niebezpieczne powinny podlegać kontroli nie tylko w momencie wprowadzania na rynek, gdy nadal są nowe, lecz również w trakcie ich użytkowania w rzeczywistych warunkach, ponieważ doświadczenie pokazuje, że wady ujawniają się lub prowadzą do wypadku, gdy urządzenia robocze są w użytku.

Związki zawodowe chcą wspierać instytucje nadzoru rynku w wykonywaniu tych zadań i rozwijać istniejące już kontakty, ponieważ wiadomym jest, że przedstawiciele pracowników wiedzą dokładnie, gdzie w przedsiębiorstwach znajdują się główne źródła zagrożeń. Wspólna Strategia Niemiecka dotycząca bezpieczeństwa i higieny pracy (GDA), w ramach której przedstawiciele rządu (federalnego i krajów związkowych), instytucje statutowego ubezpieczenia wypadkowego i partnerzy społeczni uzgadniają cele i środki dla prewencji, jest odpowiednim instrumentem takiej współpracy. Oprócz obszarów działań długoterminowych, które pokrywałyby się z okresem obowiązywania GDA (obecnie 2013-2018), należy uzgodnić również krótkoterminowe działania nadzoru rynku, jeśli potrzeba z podziałem na poszczególne regiony.

Instytucje nadzoru rynku muszą w przyszłości pewnie wykonywać swoje działania. Przestrzeganie przepisów prawa jest do tego niezbędne, podobnie jak właściwe zasoby ludzkie. Jeśli mamy do czynienia z normami, które nie odzwierciedlają najnowszych osiągnięć pozwalających na wypełnienie tych zadań, nie mogą być kryterium nadzoru. Działalność Komisji Ochrony Pracy i Normalizacji w tym obszarze jest niezwykle ważna, ponieważ zwraca ona uwagę na normy, które nie spełniają wymagań prawnych i proponuje działania naprawcze.

Ulrich Bamberg

Heinz Fritsche

1 Źródło: Sicherheit und Gesundheit bei der Arbeit. Raporty roczne rządu federalnego Niemiec. Najnowsze wydanie (2012 rok) dostępne na stronie: www.baua.de/suga
2 Do porównania z: Gefährliche Produkte. Informationen zur Produktsicherheit, publikacja BAuA, najnowsze wydanie 2013