KANBrief 1/11

Warsztaty DIN na temat norm dotyczących stresu psychicznego i napięcia

Filozofia norm dotyczących stresu psychicznego w pracy okazała się skuteczna. Planowane jest jednak wprowadzenie kilku zmian podczas zbliżającej się rewizji normy. Komitet normalizacyjny ds. ergonomii działający przy Niemieckim Komitecie Normalizacyjnym DIN rozpoczął rewizję wybierając instrument, ktory nie jest często stosowany w normalizacji: warsztaty. Podczas warsztatow opracowano propozycje dla dalszego rozwoju normalizacji w tym zakresie, ktore zostaną wykorzystane przez komitet jako podstawa do dalszych prac.

Seria norm PN-EN ISO 10075 (Zasady ergonomii związane z obciążeniem pracą umysłową) należy do najbardziej znanych norm z dziedziny ergonomii. Seria ta jest odzwierciedleniem międzynarodowego konsensusu w tym obszarze. W trzech częściach przedstawiono najważniejsze zagadnienia, określono wymagania dotyczące badań i pomiarów, a także zalecenia do optymizacji stresu psychicznego. Nowelizacja ww. normy była dotychczas odkładana na później ze względu na podstawową działalność normalizacyjną. W ubiegłym roku podjęto jednak decyzję o utrzymaniu normy podstawowej z zakresu ergonomii ISO 63851 bez zmian, a także pojawił się projekt normy dedykowanej ogólnie ergonomicznemu projektowaniu miejsca pracy w formie ISO 268002, dlatego też można przeprowadzić nowelizację serii norm EN ISO 10075 pod katem ich spójności z najnowszymi osiągnięciami w tej dziedzinie.

Komitet normalizacyjny ds. ergonomii DIN zorganizował 20 stycznia 2011 r. warsztaty na temat stresu psychicznego i napięcia. Wydarzenie to, które było jednocześnie swego rodzaju badaniem opinii publicznej dotyczącym skuteczności norm, cieszyło się wielką popularnością. Na zaproszenie odpowiedziało ponad 80 przedstawicieli związków pracodawców i organizacji przemysłowych, związków zawodowych, instytucji zajmujących się bezpieczeństwem i higieną pracy, instytucji ubezpieczenia wypadkowego, jednostek badawczych i instytucji doradczych. Celem warsztatów było zidentyfikowanie zmian, które można obecnie zaobserwować w obszarze stresu psychicznego i napięcia, określenie obecnego stanu wiedzy w tej dziedzinie i znaczenia normalizacji dla dalszego rozwoju.

Uczestnicy dyskusji potwierdzili, że seria norm EN ISO 10075 cieszy się dużym zainteresowaniem i jest efektywnie wykorzystywana w praktyce. Przyczyniła się ona na przykład do zharmonizowania terminologii i jest podstawą dla wielu porozumień zbiorowych i zawieranych na poziomie przedsiębiorstwa. Zgłoszono jednak liczne propozycje zmian w związku z planowaną nowelizacją normy.

Najważniejsze zmiany dotyczą Części 1: Terminy ogolne i definicje. Prelegenci referujący ten temat byli zgodni, że terminy takie jak "stres", które od dawna funkcjonują w badaniach i w praktyce, powinny znaleźć się w normie. Uważa się również, że jest to odpowiedni moment na zaktualizowanie koncepcji stresu/ napięcia, która istnieje w obecnej formie od czterdziestu lat. Liczne publikacje z dziedziny psychologii pracy podkreślają, że należy rozwinąć ten model, który uważany jest za uproszczony, o nowe osiągnięcia. Na przykład wśród "informacji wejściowych" można rozróżnić czynniki kognitywne, emocjonalne i fizyczne. Te z kolei można zakwalifikować jako (pozytywne) wymagania i (negatywne) stresory. Do "informacji wyjściowych" modelu powinno się również wprowadzić bardziej wyraźne rozróżnienie pomiędzy efektami krótkotrwałymi i długotrwałymi, które z kolei należy zakwalifikować ze względu na to, czy są pozytywne, czy negatywne. Ich zmiany i zależności w czasie również powinny zostać uwzględnione w modelu.

Część 2: Zasady projektowania normy EN ISO 10075 pokazują, w jaki sposób powstaje szkodliwe napięcie. Opisane tu zasady unikania negatywnych konsekwencji napięcia (takie jakie przemęczenie, monotonia, czy zmniejszona koncentracja) i optymizacji napięcia mogą przyczynić się do zwiększenia prewencji, gdy poświęci im się więcej uwagi podczas opracowywania systemu pracy. Uczestnicy dyskusji nad propozycjami zmian podkreślili, że zasady te będą oczywiście musiały zostać dostosowane, gdy tylko zostaną wprowadzone zmiany w terminologii i koncepcji w Części 1 normy. Ponadto treść normy powinna zostać poddana dokładnej nowaelizacji, aby uwzględnić na przykład różnice między przedsiębiorstwami produkcyjnymi a usługowymi.

Zanim Międzynarodowy Komitet Normalizacyjny (ISO) rozpocznie formalnie nowelizację, niemiecki komitet zwierciadlany może już zacząć opracowywać swoje szczegółowe stanowisko w tej sprawie na podstawie rezultatów przeprowadzonych warsztatów. Podczas opracowywania stanowiska powinny zostać uwzględnione zmiany w świecie pracy i wyniki najnowszych badań naukowych z dziedziny ergonomii.

Ulrich Bamberg