KANBrief 1/11

Seminarium KAN na temat antropometrii: właściwe zastosowanie wymiarów ludzkiego ciała

W lipcu 2010 roku Komisja Ochrony Pracy i Normalizacji zorganizowała seminarium na temat antropometrii w praktyce oraz zmniejszania przepaści między normami a projektantami. Podstawą do organizacji seminarium były zalecenia zawarte w raporcie KAN nr 44 dotyczącym danych antropometrycznych w normalizacji. Uczestnicy seminarium dyskutowali na temat potrzeb działania w tej dziedzinie i opracowali serię zaleceń. Zalecenia te zostały przyjęte przez KAN pod koniec 2010 roku, dlatego też KAN będzie obecnie promowała ich wdrożenie.

Dane antropometryczne mają wielkie znaczenie dla bezpieczeństwa i higieny pracy. Taki wniosek płynie z raportu KAN nr 44 "Dane antropometryczne w normach". W raporcie tym znalazło się 14 zaleceń do podjęcia działań w tym obszarze, a ich celem jest, aby normy zawierające dane antropometryczne były bardziej przyjazne dla użytkowników, aktualne i spójne. W tym celu należy zbudować pomost między naukowcami (zasiadającymi w komitetach normalizacyjnych ds. ergonomii) i użytkownikami (takimi jak projektanci lub autorzy norm dotyczących wyrobów), aby umożliwić tym ostatnim prawidłowe stosowanie danych antropometrycznych w interesie zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy oraz projektowania ergonomicznych wyrobów.

Kluczowe punkty seminarium

  • DIN SPEC (Raport Techniczny) na temat zastosowania danych antropometrycznych w normach: raport KAN nr 44 wykazał, że poprawne zastosowanie danych antropometrycznych nie jest tak proste, jak się na pierwszy rzut oka wydaje. Na podstawie tych wyników rada doradcza komitetu normalizacyjnego ds. ergonomii Niemieckiego Instytutu Normalizacyjnego (DIN) wydała zalecenie skierowane do komitetu odpowiedzialnego za antropometrię i biomechanikę, aby opracował przewodnik dla użytkowników w formie DIN SPEC, opisujący w bardziej zrozumiały sposób prawidłowy wybór i zastosowanie danych antropometrycznych. Wsparciem tego działania ze strony KAN będzie opracowanie projektu, w ramach którego powstanie wersja robocza przewodnika.
  • Aktualizacja normy PN-EN 60529:20031: norma ta ustala stopień ochrony przed kontaktem z niebezpiecznymi częściami sprzętu elektrycznego. W jej zakres wchodzą zagrożenia mechaniczne oraz elektryczne. To czy kontakt z niebezpiecznymi elementami jest możliwy czy nie sprawdza się za pomocą modelu palca o średnicy 12 mm i długości 80 mm, który ma symulować rzeczywisty palec. W raporcie KAN nr 44 znalazło się zalecenie, aby Niemiecka Komisja ds. Elektrotechniki, Elektroniki i Technologii Informacyjnych (DKE) sprawdziła, czy wymiary modelu palca używanego do badań są nadal aktualne, ponieważ 80 mm może być już niewystarczającą długością ze względu na zwiększenie się długości palca wskazującego. Jako że DKE nie przeprowadziła jeszcze weryfikacji tej wartości, KAN zaproponował wsparcie w porównaniu aktualnych danych i opracowaniu raportu, który pomoże w dostosowaniu modelu palca do badań także w odniesieniu do innych, ważnych parametrów.

DIN SPEC (Raport Techniczny): Czego potrzebuje użytkownik?
 Podczas seminarium zidentyfikowano kryteria, które są ważne przy opracowaniu podręcznika dla użytkowników. Okazało się, że w wielu przypadkach dane antropometryczne nie mogą być brane pod uwagę bez uwzględnienia również innych parametrów. Nie są one wystarczające na przykład wtedy, gdy kąty tułowia lub stawów nie pozwalają na wykonanie niektórych ruchów. Dobrym przykładem jest miejsce pracy kierowcy. Dominujący wzrost w obwodzie tułowia nie powinien prowadzić do oddalenia siedzenia od elementów sterowania, żeby nie doszło do sytuacji, w której ręce czy ramiona, które nie wydłużają się proporcjonalnie, nie mogły dosięgnąć do elementów sterowania. Należy również wyjaśnić, w jaki sposób uwzględniane są: ubranie, włosy i paznokcie. Przedyskutowano również inne kluczowe aspekty - na przykład, czy projektanci powinni mieć pozwolenie, aby projektować dla specjalnej grupy użytkowników i czy wyroby powinny być projektowane w taki sposób, aby można było wyregulować ich wymiary czy w oparciu o konkretne kryteria rozmiarowe.

Przyszłe wyzwania
Oprócz opracowania przewodnika dla użytkowników, który będzie łatwy do zrozumienia, nadal wyzwaniem jest upowszechnianie aktualnych danych antropometrycznych. Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna próbuje to robić, umożliwiając każdemu ze swoich członków zgłaszanie zaktualizowanych krajowych danych antropometrycznych do raportu ISO/TR 7250-22. Jednak z punktu widzenia projektanta wykorzystanie tak złożonego dokumentu nie jest łatwe. Idealnie byłoby, gdyby dane były dostępne w oprogramowaniu do projektowania i towarzyszyły im niezbędne informacje. Rzeczywistość jednak odbiega od tych założeń. Mimo że dostępne jest oprogramowanie (komercyjne), które zawiera dane antropometryczne, dane te są często nieaktualne lub niewiadomego pochodzenia. Brakuje także szczegółowych instrukcji, jak należy je stosować. KAN będzie przyglądała się rozwojowi sytuacji w tym obszarze.

 

Anja Vomberg
vomberg@kan.de

1  PN-EN 60529:2003: Stopnie ochrony zapewnianej przez obudowy (Kod IP)
2 Raport ISO/TR 7250-2:2010, Podstawowe wymiary ludzkiego ciała dla projektowania technologicznego - Część druga: Streszczenie statystyczne wymiarów ciała na podstawie przedstawicieli populacji ISO - przyjęcie na poziomie europejskim zaplanowano w 2011 roku (FprCEN ISO/TR 7250-2:2010)