KANBrief 3/19

Egzoszkielety: zastosowanie w praktyce

Mężczyzna pracuje przy klapie bagażnika. Podniesione ramiona wspomagane są egzoszkieletem.© Ottobock

Szybciej, wyżej, mocniej: to właśnie motto olimpijskie zapoczątkowało rozwój egzoszkieletów do celów wojskowych. Egzoszkielety mają zrewolucjonizować codzienną produkcję przemysłową i odciążyć pracowników dzięki strukturom wspierających. Jakie są uzasadnione powody ich faktycznego wykorzystania? Jak mądrze wprowadzać tego typu nowe technologie na linię produkcyjną? Jakie możliwości taka technologia stwarza dla firm oraz pracowników - a jakie zagrożenia wiążą się z jej stosowaniem?

Najczęściej pojawiającym się powodem stosowania egzoszkieletów jest odciążenie pracownika, tj. zmniejszenie obciążenia w poszczególnych regionach ciała. Kolejna uzasadniona przyczyna do ich wykorzystania to ułatwienie powrotu do życia zawodowego pracownikom o ograniczonej zdolności do pracy lub niepełnosprawnym. Rzadziej wymienianym powodem są korzyści ekonomiczne, czyli na przykład poprawa jakości (dzięki mniejszemu zmęczeniu i w konsekwencji lepszej koncentracji) oraz wyniki (dzięki lepszej wydajności). Przedsiębiorstwo może również odnieść korzyści ekonomiczne ponieważ może uniknąć kosztownego inwestowania w ergonomię produkcji.

Rozważyć wszystkie za i przeciw
Egzoszkielety powinny być jednak stosowane tylko wtedy, gdy ich stosowanie jest racjonalne i uzasadnione etycznie. Ze względu na fakt, że egzoszkielet ma wpływ na integralność fizyczną pracownika i to on ponosi wszelkie potencjalne skutki uboczne, musi istnieć konkretna potrzeba wykorzystania egzoszkieletu przez danego pracownika, podobna do wskazań medycznych. Stosowanie egzoszkieletu musi być korzystne dla samego użytkownika, nie tylko dla przedsiębiorstwa. W rezultacie promowana jest również akceptacja nowej technologii. To pracownik staje w obliczu problemu ergonomicznego, który należy rozwiązać zgodnie z jego indywidualnymi cechami (wzrostem, siłą, umiejętnościami, ograniczeniami w zakresie możliwości własnych pracownika, itp.). Jeżeli problem ten dotyczy kilku pracowników w tym samym miejscu pracy, prawdopodobnie ma on charakter systemowy. Zgodnie z prawną zasadą hierarchii środków ochronnych, należy najpierw sprawdzić, czy możliwe jest wprowadzenie usprawnień technicznych i organizacyjnych w miejscu pracy.

Podejście to jasno pokazuje, w jakich okolicznościach egzoszkielety są w stanie zapewnić rzeczywistą dodatkową korzyść: kiedy pracownicy są narażeni na ryzyko rezygnacji z funkcji, którą mogliby pełnić przez lata, na utratę współpracowników, a w najgorszym przypadku na całkowitą utratę pracy, ponieważ ich zdrowie uniemożliwia jej wykonywanie. W takich okolicznościach egzoszkielety mogą pomóc w utrzymaniu pracowników w procesie tworzenia wartości, a także w ponownym reintegracji osób o ograniczonych możliwościach pracy. Niestety, producenci nie są jeszcze gotowi do wprowadzenia na rynek produktów, które są odpowiednie również dla osób o ograniczonych możliwościach ze względu na stan zdrowia.

Egzoszkielety nie zastępują ergonomii
Egzoszkielety mogą tworzyć fałszywe poczucie bezpieczeństwa. Odciążają one niektóre części ciała (takie jak stawy barkowe) i przekierowują siły na inne struktury (takie jak dolne kręgi) w sposób, który może nie być fizjologicznie właściwy. W jakim stopniu struktury te w dłuższej perspektywie czasowej tolerują zwiększone obciążenie nie zostało jeszcze dogłębnie zbadane. Aby uniknąć negatywnych konsekwencji, potrzebne są długotrwałe badania i ciągła obserwacja medyczna. Stosowanie egzoszkieletów u zdrowych pracowników powinno być w miarę możliwości ograniczone.

Egzoszkielety mogą stanowić również przeszkodę dla niezbędnych inwestycji w poprawę ergonomii. Szczególnie w przemyśle, prawie zawsze możliwe jest znalezienie innych rozwiązań technicznych lub organizacyjnych. Jednak one również mogą być bardzo kosztowne, a stosowanie egzoszkieletów może spowodować, że firma nie będzie czuła się zobligowana do inwestowania w inne rozwiązania. Egzoszkielety mogą być cenne jako środek tymczasowy, który pozwala rozwiązać problem ergonomicznym do czasu, gdy znajdzie się i zostanie wdrożone konkretne rozwiązanie techniczne lub organizacyjny.

Akceptacja egzoszkieletów jest często nierozwiązaną kwestią. Oprócz pogorszenia komfortu (z powodu ciśnienia, temperatury, tarcia, itp.), egzoszkielety pełnią zazwyczaj tylko jedną lub ograniczoną liczbę funkcji wspomagających. W przypadku innych zadań, które często występują w procesie pracy, mogą one wręcz utrudniać ruch. Pracownicy, którzy czują, że ich działanie jest ograniczane przez egzoszkielet, mogą mieć tendencję do jego odrzucenia.

Exoszkielety mogą stanowić wartość dodaną, jeśli są prawidłowo stosowane, na wczesnym etapie ich stosowania prowadzone są konsultacje z pracownikami, a także istnieje jasne, indywidualne wskazanie. Stosowanie egzoszkieletu musi być monitorowane przez dział techniczny firmy i strony odpowiedzialne za zdrowie i bezpieczeństwo pracowników. Biorąc pod uwagę fakt, że nie ma praktycznie żadnych przepisów prawnych dotyczących stosowania egzoszkieletów, a skutki ich stosowania nie zostały dogłębnie zbadane, wymagana jest również ocena etyczna.

Tobias Möller tobias.moeller@volkswagen.de
Dr. Manfred Knye manfred.knye@volkswagen.de