KANBrief 2/16

Integracja: czy można ją uregulować za pomocą norm?

W praktyce mamy do czynienia z dwiema skrajnymi opiniami na temat integracji. Z jednej strony nawołuje się, aby wyroby mogły być użytkowane przez każdego, bez względu na to, czy jest to osoba niepełnosprawna, czy nie. Z drugiej strony instrukcje użytkowania wyrobów konsumenckich pozwalają na ich używanie przez osoby z upośledzeniami zmysłów, fizycznymi czy umysłowymi wyłącznie pod nadzorem, o ile w ogóle. Czy kompromis między tymi skrajnymi stanowiskami jest możliwy?

W 2011 roku Niemiecki Zakład Społecznego Ubezpieczenia Wypadkowego przyjął plan działań ukierunkowany na wdrożenie Konwencji ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych (patrz strona 2). W obszarze pracy celem planu jest promocja zróżnicowanego i sprzyjającego integracji świata pracy i edukacji. W tym celu DGUV „lobbuje stworzenie bezpiecznych i zdrowych warunków pracy, również dla osób niepełnosprawnych. [...] Aby osiągnąć ten cel DGUV dokona przeglądu, a jeśli będzie to konieczne, rewizji norm i przepisów w obszarze bezpieczeństwa pracy, aby sprawdzić w jaki sposób uwzględniają one potrzeby osób niepełnosprawnych; poprzez reprezentację w komitetach krajowych będzie lobbować na rzecz uwzględniania potrzeb osób niepełnosprawnych; w coraz większym stopniu integrować perspektywy osób niepełnosprawnych w obecnych i przyszłych działaniach, w tym w obszarze prewencji oraz w projektach międzynarodowych.”1

Badanie KAN

Jedna z propozycji wynikających z celów planu działań została skierowana do KAN: przeprowadzono studium wykonalności2, aby ustalić jaki udział mogłaby mieć normalizacja w obszarze BHP we wdrożeniu Konwencji.

Metoda badania została oparta na uwzględnieniu zdolności, które musi posiadać użytkownik, aby korzystać z wyrobu w sposób bezpieczny i ergonomiczny. W procesie tym należy wziąć pod uwagę, że normy (i wyroby) nie uwzględniają wszystkich form niepełnosprawności i że warunki ogólne panujące w miejscach pracy oraz możliwe rozwiązania należy w przypadku osób z niepełnosprawnościami analizować w sposób wysoce zindywidualizowany. A przede wszystkim korzystanie ze specjalnych pomocy musi być możliwe i dopuszczalne.

W ramach badania przeanalizowano jako przykład normy dotyczące pras, wózków jezdniowych i urządzeń konwekcyjno-parowych. Ustalono, że prawie żaden z tych dokumentów nie odnosi się norm, przewodników, raportów technicznych czy podręczników DIN, w których opisano kwestie dostępności lub poszczególne grupy osób.

Aby ustalić, jakie zdolności są wymagane oraz ich poziom niezbędny do użytkowania danego wyrobu czy sprzętu roboczego, opracowano model za pomocą którego można przeprowadzić ocenę wyrobu w stosunku do różnych zdolności człowieka i jego cech charakterystycznych: sensorycznych, fizycznych, poznawczych, alergii i innych. Każde z tych kryteriów można ocenić w sześciostopniowej skali (0 = brak wymagań, 5 = należy spełnić wysokie wymagania/posiadać zdolności).

Stwierdzono, że nawet specjaliści, którzy nie są bezpośrednio zaangażowani w proces normalizacyjny, są w stanie zastosować ten model do norm dotyczących urządzeń ochronnych i aspektów bezpieczeństwa (normy typu B). Jest to trudniejsze w przypadku norm dotyczących bezpieczeństwa wyrobów (normy typu C), które w sposób kompleksowy przedstawiają wymagania dotyczące wyrobów bardziej złożonych technicznie. W tym przypadku niezbędna jest szczegółowa wiedza, którą powinny posiadać szczególnie dane komitety normalizacyjne oraz oczywiście specjaliści z danego sektora produkcji.

Lista zaleceń dla komitetów normalizacyjnych i producentów

Model oceny został włączony do listy zaleceń opublikowanej przez KAN3, która ma za zadanie podnieść świadomość problemu integracji wśród członków komitetów normalizacyjnych i producentów. Jeśli aspekty integracji będą częściej uwzględniane, osoby o ograniczonej sprawności będą mogły stosować sprzęt roboczy w sposób bezpieczny i sprzyjający zapewnieniu zdrowia.

W wyniku badania zaproponowano, aby do norm dodać zapis zobowiązujący producentów do opracowania profilu cech charakterystycznych i zdolności człowieka, który znajdzie się w informacji dla użytkownika danego wyrobu. Celem jest uwzględnianie przez producentów aspektów integracji i w efekcie promowanie większego udziału osób niepełnosprawnych w życiu pracowniczym.

Dr Beate Schlutter  schlutter@kan.de

1 Plan działań DGUV, 2011, str. 28;
www.dguv.de/medien/inhalt/presse/2011/Q4/aktionsplan/aktionsplan_en.pdf
2 Badanie KAN: „Wkład normalizacji z zakresu BHP do wdrożenia Konwencji ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych – studium wykonalności” (badanie przeprowadzone przez Instytut ASER, dostępne w języku niemieckim, streszczenie w języku angielskim) - www.kan.de/en/publications/kan-studies 
3 www.kan.de/fileadmin/Redaktion/Dokumente/KAN-Studie/de/KAN-Empfehlungsblatt.pdf (w języku niemieckim)