Logo 25 Jahre KAN

KANBrief 2/17

Tryb serwisowy: błogosławieństwo czy przekleństwo?

Tabelle Betriebsarten

Podczas produkcji narzędzi i maszyn, opracowywania i wytwarzania części pojawiają się sytuacje, w których operator musi manualnie interweniować w proces produkcji, gdy osłony maszyny są podniesione. Dodatkowy tryb pracy, który pozwala na „serwisowanie” w bezpiecznych warunkach może zapobiegać niebezpiecznemu manipulowaniu przy osłonach. Jednak użycie tego trybu możliwe jest tylko wtedy, gdy nie ma możliwości zastosowania innych rozwiązań technicznych.

W wyjątkowych przypadkach dyrektywa maszynowa UE pozwala operatorowi maszyny lub instalacji obserwować pracę urządzenia przy otwartych osłonach. Jedynym z tych przypadków jest konfiguracja maszyny (tryb pracy nr 2) lub obsługa ręczna (tryb pracy nr 3)1. Zastosowanie tych trybów pracy jest możliwe tylko w ograniczonym czasie i przy zmniejszonej prędkości maszyny. Wymagane jest także zastosowanie zastępczych urządzeń ochronnych, takich jak ręczne włączniki sterowania.

Jednak w praktyce opcje te są niewystarczające; nie można także spodziewać się, że maszyna będzie uruchamiana za pomocą ręcznego włącznika przez dłuższy czas. Wielokrotnie zaobserwowano, że nie próbuje się szukać bezpiecznych rozwiązań, a urządzenia ochronne są po prostu omijane – czasami nawet na stałe, ponieważ sytuacje wyjątkowe powtarzają się regularnie.

Problem można rozwiązać poprzez dodanie dodatkowego trybu pracy - trybu „serwisowego”2, na przykład gdy:

  • Konieczna jest interwencja w miejscach z utrudnionym dostępem do maszyny
  • Trzeba przeprowadzić trudną i długą obróbkę kosztownych części
  • Trzeba otworzyć zasłony podczas pracy maszyny w celu skontrolowania jakości i wykorzystania materiałów), a wyłączenie maszyny spowodowałoby obniżenie jakości produkcji
  • Nie można przeprowadzić wymaganych kontroli za pomocą sprzętu technicznego lub trzeba przeanalizować pracę maszyny w celu ustalenia okoliczności lub przyczyny błędu, a nie ma specjalnej procedury kontroli.

Jeśli warunki szczególne nie były znane nabywcy maszyny w momencie zakupu, producent nie był w stanie zapewnić odpowiedniego trybu pracy. Nabywca musi więc uwzględnić rozwiązania organizacyjne, dzięki którym pracownicy będą mogli wykonywać zadania bez ekspozycji na dodatkowe zagrożenia. Doświadczenie pokazuje, że w tych przypadkach niełatwo jest znaleźć rozwiązania kompatybilne z obowiązkiem starannego działania, oraz wymaganiami przepisów.

Najlepiej byłoby, gdyby przedsiębiorstwo współpracowało z producentem, właściwymi organami i instytucją statutowego ubezpieczenia wypadkowego przed zakupem nowej maszyny w celu opracowania bezpiecznej koncepcji technicznej. Dzięki takiej koncepcji maszyna miałaby wyższy poziom akceptacji, ponieważ uwzględniałaby specyficzne warunki produkcyjne oraz zapewniałaby od samego początku odpowiednie opcje wyboru trybu pracy.

Środek ostateczny
W wielu przypadkach zaobserwowano, że operator maszyny za wcześnie domagał wykorzystania się trybu serwisowego, podczas gdy wielokrotnie miał do dyspozycji alternatywne rozwiązania techniczne, które pozwalały na kontynuowanie produkcji zgodnie z wymaganiami przepisów i norm.

W przypadkach, gdy nie jest to możliwe należy pracować nad zastąpieniem technicznych środków zapobiegawczych środkami organizacyjnymi. Przykładowe środki organizacyjne to wybór i szkolenie pracowników, zapewnienie szczegółowych i częstszych instrukcji oraz rygorystyczne zarządzanie przełącznikiem wyboru trybu sterowania. Ważną rolę odgrywa kadra zarządzająca, ponieważ bezpieczeństwo pracowników można zapewnić tylko wtedy, gdy dokładnie przestrzegane są środki organizacyjne, a w przypadku ich naruszenia systematycznie podejmowane są działania korekcyjne. Ważna jest świadomość istnienia tego słabego punktu. W związku z tym tryb serwisowy jest środkiem ostatecznym i powinien być stosowany tylko wtedy, gdy ocena ryzyka wykazuje ponad wszelką wątpliwość, że nie ma dla niego alternatywy.

Helmut Bach  helmut.bach@zf.com

1 Definicje trybów pracy – patrz np. norma EN 12417
2 Zwanego także rozszerzonym trybem pracy 3 lub trybem pracy 4
3 Karta informacyjna nr 2 Komitetu Ekspertów, www.dguv.de/medien/fb-holzundmetall/publikationen-dokumente/infoblaetter/infobl_deutsch/002_prozessbeobachtung.pdf

Tryby pracy w normach

Kryteria wyboru trybu „serwisowego” w maszynach zostały opisane już w 209 roku w publikacji informacyjnej DGUV3. Propozycja ta została włączona do norm, np. w załączniku D normy EN ISO 11161 „Zintegrowane systemy wytwarzania”. Rozszerzony tryb pracy 3 (tryb serwisowy) został wprowadzony również w normach typu C dotyczących centrów obróbkowych (EN 12417) oraz frezarek (EN 13128). Ten tryb pracy wymieniony jest również w końcowym projekcie normy ISO 16090-1, która ma zastąpić ww. normy.

W uwagach skierowanych do Europejskiego Komitetu ds. maszyn HSE – brytyjska instytucja zajmująca się bezpieczeństwem i higieną pracy przyjęła stanowisko, że tryb pracy 3 w całości nie spełnia wymagań dyrektywy maszynowej UE. Jednym z argumentów za jest fakt, że ten tryb pracy nie wykorzystuje w pełni dostępnych rozwiązań technicznych. Jednak tryb ten jest normatywnym kompromisem między wysoce zindywidualizowanymi rozwiązaniami, ukierunkowanymi na operatora a wymaganiami, które są bardziej ogólne, lecz wpisują się w normalizację. Nie odnotowano żadnych wypadków podczas stosowania trybu pracy 3 w centrach obróbkowych i innych obrabiarkach, a więc dalsze prace nad zapisami normy EN 12417 w ramach projektu normy ISO FDIS 16090-1 to właściwe podejście do zmniejszenia ryzyka wyłączenia lub manipulowania urządzeniami ochronnymi.

Christoph Meyer, Przewodniczący komitetu technicznego ISO TC 39 SC 10 WG 4, „Centra obróbkowe – Bezpieczeństwo“, christoph.meyer@bghm.de

Komisja Ochrony Pracy i Normalizacji (KAN)
Sekretariat
Alte Heerstraße 111
53757 Sankt Augustin
Niemcy

Tel. +49 2241 231-3471
Fax: +49 2241 231-3464
E-Mail: info@kan.de
Strona internetowa: www.kan.de

Informacje prawne - Polityka ochrony danych
Twitter - Xing - LinkedIn
© 2019 - Kommission Arbeitsschutz und Normung (KAN)