Logo 25 Jahre KAN

KANBrief 2/17

Ludzie i roboty: drużyna marzeń?

© jens kuu, https://creativecommons.org/licenses/by/2.0/legalcode

Zastosowanie samodzielnych technologii zwraca uwagę na związek między człowiekiem a maszyną. W jaki sposób „stalowi współpracownicy” mają wyglądać i zachowywać się, żeby praca z nimi była przyjemna dla pracowników? Aby miejsca pracy, w których roboty współpracują z ludźmi odniosły sukces, należy zwrócić uwagę nie tylko na obiektywne bezpieczeństwo pracowników, lecz również na ich subiektywne poczucie bezpieczeństwa.

Roboty i sztuczna inteligencja to zagadnienia, które cechuje fascynacja i pomysłowość. Jednocześnie jest to źródło pewnych obaw, niełatwe do natychmiastowego zaakceptowania z psychologicznego punktu widzenia. Według badania przeprowadzonego przez Komisję Europejską1 ludzie podchodzą wyjątkowo sceptycznie do wykorzystywania robotów w sferze społecznej, na przykład do opieki nad dziećmi czy osobami starszymi. Natomiast zastosowanie w produkcji, dla celów bezpieczeństwa, w konserwacji czy medycynie cieszy się dużą akceptacją.

Zastosowanie robotów podwoi się do roku 2019
W raporcie rocznym z 20162 r. Międzynarodowa Federacja Robotyki (IFR) przewiduje, że do roku 2019 w przemyśle światowym pracować będzie 2.6 mln robotów. Liczba robotów w zasadzie się podwoi. Federacja zidentyfikowała interfejs człowiek-maszyna jako jedno z najważniejszych wyzwań i kluczowy element dla rynku. W dłuższej perspektywie sektor zostanie zdominowany przez konstruktorów robotów, które będą wykonywać swoje zadania nie tylko efektywnie, lecz również w sposób przyjazny dla użytkownika, komunikatywny i przyjemny.

Wielu ekspertów z dziedziny robotyki stoi na stanowisku, że harmonijna współpraca z człowiekiem może zostać łatwo osiągnięta, jeśli maszyny będą do pewnego stopnia przypominały wyglądem ludzi i podobnie się zachowywały. Środowiska pracy są przecież w większość przeznaczone i dostosowane do ciała człowieka, dlatego powinny być odpowiednie dla robotów humanoidalnych. Drugim często podnoszonym argumentem jest komunikacja między człowiekiem a humanoidem, która jest wyjątkowo intuicyjna, ponieważ nie ma potrzeby nauczenia się nowych sposobów interakcji. Wystarczy, że ludzie będą mogli zwyczajnie mówić do robotów oraz interpretować ich wygląd i gesty, jakby byli ludźmi.

Przewidywalność jest ważna w pracy zespołowej
Jednak według badań psychologów opracowywanie robotów, które nadmiernie przypominają człowieka wiąże się z pewnymi zagrożeniami. Maszyny, które wyglądają jak ludzie często wzbudzają niechęć: gdy ludzie mają problem, żeby określić, czy w danym momencie mają kontakt z drugim człowiekiem, czy z maszyną, nie wiedzą, czego się spodziewać, jak inteligentne jest dane urządzenie i czy będzie przestrzegało zasad relacji interpersonalnych, robot może wydać się przerażający.

Lepiej radzimy sobie z robotami, które wyglądają jak maszyny. Dzięki temu tradycyjny robot przemysłowy z obrotowymi ramionami i metaliczną powłoką, który nie może ukryć swojej mechanicznej natury, jest uprzywilejowany. W tym przypadku również występują aspekty, które należy uwzględnić, a ważnym zagadnieniem po raz kolejny jest przewidywalność. Możliwość przewidywania celów realizowanych przez partnera oraz działań, które będzie on wykonywał w kolejnych krokach jest kluczowym warunkiem dobrej współpracy.

Efektywność połączona z przyjemnością
Na uniwersytecie Carnegie Mellon przeprowadzono eksperyment, podczas którego robot i osoby uczestniczące w badaniu realizowały zamówienia na napoje3. Robot podawał współpracownikom naczynia w nieustalonej kolejności. Następnie uczestnicy badania musieli dodać właściwe składniki, na przykład torebkę herbaty. Zaobserwowano, że czas pracy był krótszy nie wtedy gdy robot sięgał po kolejną filiżankę w linii prostej i bezpośrednio, lecz wówczas gdy ramię robota wykonywało ruch po łuku i można było przewidzieć, które naczynie zostanie wybrane jako kolejne. Ruch ten, zoptymalizowany dla percepcji człowieka, był nie tylko najbardziej skuteczny, lecz również oceniony jako najprzyjemniejszy.

Nie powinno się lekceważyć wpływu subiektywnego postrzegania na przepływ pracy. We współpracy między człowiekiem a robotem osobisty dobrostan zależy między innymi od proaktywnych sygnałów wysyłanych przez maszynę. Im lepiej robot sygnalizuje ludziom swoje zamiary, tym większe wzbudza w nich zaufanie.

Dr. Martina Mara    martina.mara@aec.at