Logo 25 Jahre KAN

KANBrief 3/18

Bezpieczna eksploatacja kolei oraz bezpieczeństwo i higiena pracy: kompleksowe zadanie dla normalizacji

© KAN

Europejska dyrektywa maszynowa nie ma zastosowania do pojazdów szynowych, są one również wyraźnie wyłączone z zakresu niemieckiego rozporządzenia w sprawie miejsc pracy1. Pojazdy szynowe to jednak sprzęt roboczy w rozumieniu niemieckiego rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy. Jaką rolę odgrywają normy w prawodawstwie kolejowym i jak można zaprojektować bezpieczne miejsca pracy dla maszynistów? Między innymi te właśnie pytania zadano podczas zorganizowanej przez KAN dyskusji ekspertów na temat przepisów dotyczących kolei, normalizacji oraz bezpieczeństwa i higieny pracy.

W dniu 18 czerwca 2018 r. przedstawiciele instytucji państwowych, instytucji ubezpieczenia wypadkowego, producentów, operatorów kolejowych, związków zawodowych, instytutów normalizacyjnych oraz LASI2 spotkali się w Sankt Augustin, aby omówić kwestie prawne związane z bezpieczeństwem i higieną pracy oraz technicznym bezpieczeństwem pojazdów szynowych. Dyskutowano na temat obszarów, w których konieczne jest podjęcie działań, tego co wynika z zasad i przepisów BHP, na przykład w odniesieniu do oceny ryzyka3, oraz argumentów prawnych, za pomocą których instytucje zajmujące się bezpieczeństwem i zdrowiem w miejscu pracy mogą zaproponować opracowanie przepisów BHP.

Ekspert niemieckiego federalnego urzędu nadzoru kolejowego (EBA) wyjaśnił, że dyrektywa europejska 2016/797/UE4 w sprawie interoperacyjności systemu kolei w Unii Europejskiej ma nadrzędny status w hierarchii zbioru uregulowań prawnych. Dyrektywie towarzyszą techniczne specyfikacje interoperacyjności (TSI)5. TSI zawierają pewne wymagania dotyczące bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w miejscu pracy, ale są zazwyczaj sporządzane bez udziału ekspertów w dziedzinie BHP. W niektórych przypadkach odnoszą się one również do norm, które w rezultacie stają się wiążące. Ulotki Międzynarodowego Związku Kolei (UIC), które uzupełniają zbiór przepisów, są bardzo szczegółowe, ale mniej wiążące.

Z dyskusji jasno wynika, że zbiór przepisów przechodzi proces zmian. Szczegółowe wymagania zawarte w TSI są stopniowo przenoszone do norm. Instytucje zajmujące się BHP muszą zwrócić szczególną uwagę na te normy, aby zapewnić, że przy ich pomocy osiągnięty zostanie poziom bezpieczeństwa porównywalny z poziomem bezpieczeństwa w innych miejscach pracy.

Aspekty bezpieczeństwa i higieny pracy w normach dotyczących kolei

W przeszłości komentarze zgłaszane przez KAN do norm dotyczących sektora kolejowego często były nastawione na zasady bezpieczeństwa i higieny pracy w dziedzinie bezpieczeństwa maszyn. Z prawnego punktu widzenia zasada ta jest wątpliwa, ponieważ działalność kolei nie wchodzi w zakres dyrektywy maszynowej UE. Komisja Europejska stoi na stanowisku, że brak zastosowania dyrektywy maszynowej jest w równym stopniu kompensowany przez europejskie prawodawstwo kolejowe.

Instytucje zajmujące się BHP dostrzegają jednak między nimi wyraźne różnice. Na przykład niedopuszczalne jest, aby w pojazdach szynowych dozwolone były znacznie mniejsze i mniej ergonomiczne punkty dostępu i wyjścia awaryjne niż te dozwolone w maszynach6. Krytyczne wymiary w tym przypadku zostały już uwzględnione w TSI7. Maszyniści lokomotyw, którzy są wysocy i więcej ważą napotykają zatem problemy, mimo że siedzenie w kabinie maszynisty zostało zaprojektowane dla maszynisty o masie do 130 kg. Twierdzenie, że ograniczenia wynikają z wymogów projektowych, jest uzasadnione jedynie w pewnym stopniu, ponieważ istnieją lokomotywy, w których zastosowano większe wymiary projektowe.

Pozytywnym aspektem jest istnienie na poziomie europejskim Grupy Roboczej WG 51 (Bezpieczeństwo i higiena pracy) w ramach Komitetu Technicznego CEN/TC 256 (Kolejnictwo). Grupa robocza zajmuje się przeglądami wszystkich projektów norm europejskich w dziedzinie kolei pod kątem aspektów bezpieczeństwa i higieny pracy. Jeżeli jednak, jak w przypadku opisanym powyżej, TSI określa już mniejsze wymiary, trudno jest osiągnąć poprawę bezpieczeństwa i ochrony zdrowia w miejscu pracy za pomocą norm.

Ulepszenia są możliwe

Spotkanie w Sankt Augustin pokazało, że przepisy ustawowe dotyczące kolejnictwa są bardzo złożone. Specyfikacje techniczne często nie obejmują w zadowalający sposób aspektów bezpieczeństwa i higieny pracy. Dlatego też eksperci BHP powinni być w większym stopniu zaangażowani w opracowywanie TSI. Uzupełnienie luk prawnych w prawodawstwie dotyczącym kolei poprzez zastosowanie prawodawstwa dotyczącego miejsc pracy miałoby korzystny wpływ na ocenę ryzyka.

Coraz częstsza tendencja do włączania wymogów bezpieczeństwa kolei do norm zapewnia lepsze możliwości udziału instytucjom zajmującym się bezpieczeństwem i zdrowiem w pracy. Wiele pytań zadanych w trakcie spotkania pozostało jednak bez odpowiedzi (takich jak w szczególności brak obowiązku doprowadzenia starych lokomotyw do stanu zgodności oraz sposób, w jaki eksperci BHP mogliby skuteczniej uczestniczyć w opracowywaniu TSI), dlatego też na rok 2019 zaplanowano kolejną dyskusję ekspercką prowadzoną przez KAN.

Dr Anja Vomberg

vomberg@kan.de

1 Niemieckie rozporządzenie w sprawie miejsc pracy (ArbStättV) transponuje dyrektywę UE 89/654/EWG do prawa niemieckiego. Jej zakres nie obejmuje pojazdów używanych w transporcie publicznym.
http://www.gesetze-im-internet.de/englisch_arbst_ttv/englisch_arbst_ttv.html
2
LASI = Komisja niemieckich władz regionalnych ds. bezpieczeństwa i higieny pracy, http://lasi-info.com
3
Patrz również publikacja informacyjna DGUV 214-085 dotycząca wygamań BHP dla lokomotyw, styczeń 2017 http://publikationen.dguv.de/dguv/pdf/10002/214-085.pdf
4
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32016L0797&from=PL
5
www.eba.bund.de/SharedDocs/Downloads/DE/GesetzeundRegelwerk/TSI/TSI_Uebersicht.xls
6
prEN 16186-4, Kolejnictwo – Kabina maszynisty – Część 4: Układ i dostęp, 2017-07
7 Rozporządzenie Komisji (UE) nr 1302/2014 w sprawie technicznej specyfikacji interoperacyjności odnoszącej się do podsystemu „Tabor – lokomotywy i tabor pasażerski” systemu kolei w Unii Europejskiej
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/ALL/?uri=CELEX%3A32014R1302