KANBrief Bezpieczeństwo i zdrowie w pracy w Japonii

Japońska kultura pracy

© Julydfg - stock.adobe.com

Od kilku lat stowarzyszenie pracodawców Südwestmetall organizuje wyjazdy studyjne do Japonii dla zainteresowanych stron. Celem tych wyjazdów jest otwarcie horyzontów i prezentacja innowacyjnych systemów korporacyjnych wiodących japońskich firm. Przedstawiamy raport pracownika sekretariatu KAN, który wziął udział w takim wyjeździe i próbuje odpowiedzieć na takie pytania, jak na przykład: Czym różni się japońska kultura pracy od tej w Niemczech? Jakie znaczenie przywiązuje się do bezpieczeństwa i higieny pracy w Japonii?

Kultura japońska jest silnie zhierarchizowana. Życzliwość i uprzejmość są bardzo ważne, zarówno w domu, jak i w pracy. Japońskie firmy rozróżniają pomiędzy pracownikami „bezpośrednimi”, którzy mają zapewnione zatrudnienie w firmie aż do wieku emerytalnego, a pracownikami „pośrednimi”, którzy nie korzystają z tego przywileju. Odsetek pracowników pośrednich może sięgać 50%. Podobnie jak w innych krajach, zmiany demograficzne utrudniają japońskim firmom rekrutację nowych pracowników. Rekrutowanie pracowników z innych firm staje się coraz bardziej powszechne, a firmy starają się przyciągnąć pracowników atrakcyjnymi pakietami zatrudnienia.

System Produkcyjny Toyoty (TPS)

Wiodące japońskie firmy kierują się filozofią Systemu Produkcyjnego Toyoty (TPS). Wszyscy pracownicy, niezależnie od tego, czy są wykształceni na poziomie uniwersyteckim czy nie, rozpoczynają swoją karierę zawodową w produkcji. W rezultacie poznają procesy zachodzące w firmie i kulturę korporacyjną.

Dla wielu przedsiębiorstw TPS to nie tylko system produkcyjny, ale filozofia, która jest stosowana na co dzień. Celem jest wyprodukowanie produktu nie tylko zgodnego z indywidualnymi wymaganiami klienta, ale także bez usterek, w wymaganej jakości i w ciągu kilku sekund. Dopóki cel ten nie zostanie osiągnięty, podejmowane są ciągłe wysiłki w celu stopniowego doskonalenia procesu. Ważnym elementem tego procesu jest filozofia KAIZEN („zmiana na lepsze”). Kreatywna energia i motywacja są generowane poprzez codzienne uświadamianie pracownikom, że chociaż proces został usprawniony, to nie osiągnięto jeszcze stanu idealnego.

Przełożeni promują kreatywną energię i motywację, chwaląc pracowników - i dziękując pracownikom, którzy na przykład informują ich o odchyleniach w procesie, umożliwiając w ten sposób poszukiwanie przyczyn i znalezienie trwałego rozwiązania. Przełożeni są wnikliwie zaznajomieni z tym procesem i dbają o to, aby przestrzegane były określone standardy. W ten sposób pełnią kluczową rolę w dawaniu przykładu i są w stanie zapewnić pomoc w każdej chwili.

Cyfryzacja, wszędzie?

Forma cyfrowa nie jest w Japonii postrzegana jako szczególnie sprzyjająca nauce. W produkcji często wykorzystywane są elementy fizyczne takie jak „kanban” (karty). Karty te są używane do kontrolowania dostaw nowych materiałów i utrzymywania niskich stanów magazynowych.

Koncepcja „Przemysł 4.0” jest znane Japończykom. Jednak za problem, który nie został jeszcze rozwiązany uważa się bezpieczeństwo danych, a ponadto istnieją obawy o niepożądany drenaż wiedzy specjalistycznej. Istotną rolę w systemie TPS odgrywa człowiek, ponieważ tylko on sam może codziennie usprawniać ten proces w ramach koncepcji KAIZEN i jest wystarczająco elastyczny, aby szybko wprowadzać zmiany. Dla japońskich firm kierujących się filozofią TPS eliminacja człowieka z procesów pracy nie jest zatem opcją.

Rola bezpieczeństwa i higieny pracy

Menadżerowie w japońskich firmach mają do odegrania kluczową rolę w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Są oni odpowiedzialni za zapewnienie, aby pracownicy osiągnęli wiek emerytalny w dobrym zdrowiu i dają przykład odpowiedniego zachowania. W zależności od firmy lub jej części podejmowane są również inne działania. Na przykład w Toyocie wejście do obszaru produkcji jest oznaczone symboliczną zieloną bramką. Bramka ma na celu uświadomienie pracownikom, że po jej przekroczeniu muszą być szczególnie czujni wobec możliwych zagrożeń. Kierowcy pojazdów logistycznych nie tylko włączają klakson przed rozpoczęciem jazdy, ale również wysyłają sygnały w odpowiednich kierunkach i upewniają się, że nikt nie znajduje się w ich zasięgu, ani nie jest narażony na niebezpieczeństwo.

Należy jednak zwrócić również uwagę na minusy japońskiej kultury pracy: niezliczone godziny nadliczbowe są jednym z wielu powodów, dla których presja w świecie pracy jest w Japonii niezwykle wysoka i prowadzi do wysokiego wskaźnika samobójstw. Niemniej jednak Japonia może nas zainspirować do ciągłego doskonalenia procesów pracy - we wszystkich sektorach.

Sebastian Korfmacher korfmacher@kan.de